Болашақ мұғалімдерді инклюзивті практикаға даярлаудың педагогикалық шарттары

Бұл мақалада болашақ мұғалімдерді инклюзивті тәжірибеге дайындаудың педагогикалық жағдайларын зерттеу нәтижелері ұсынылған. Зерттеудің өзектілігі болашақ мұғалімдерде инклюзивті білім беру ортасында тиімді жұмыс істеуді қамтамасыз ететін кәсіби құзыреттіліктерді дамыту қажеттілігінде жатыр. Мақаланың мақсаты – болашақ мұғалімдерді инклюзивті тәжірибеге дайындаудың педагогикалық жағдайларын зерттеу, сондай-ақ жоғары білім беру саласында мамандарды даярлаудың педагогикалық жағдайларын жақсарту бойынша ұсыныстар әзірлеу. Зерттеу Семейдегі Әлихан Бөкейхан университетінде жүргізілді. Іріктеме бастауыш білім беру бағдарламасында оқитын 120 оқушыдан тұрды, олардың 64%-ы әйелдер, 36%-ы ер адамдар болды. Келесі әдістер қолданылды: бақылау, сауалнамалар, тестілеу, сұхбат және әдебиеттерге шолу. Болашақ мұғалімдерді оқытудың тиімділігіне ықпал ететін педагогикалық жағдайлар анықталды: тәжірибеге бағытталған оқыту, инклюзивті құзыреттілікті дамыту, төзімділік пен эмпатияны қалыптастыру, интерактивті технологияларды пайдалану және инклюзивті ортада оқыту тәжірибесін ұйымдастыру. Зерттеу барысында оқушыларды инклюзивті тәжірибеге дайындаудағы негізгі қиындықтар анықталды: практикалық тәжірибенің болмауы, психологиялық дайындықтың жеткіліксіздігі және мамандандырылған білімнің шектеулілігі. Нәтижелер мен ғылыми әдебиеттерге сүйене отырып, болашақ мұғалімдерді инклюзивті тәжірибеге дайындаудың педагогикалық жағдайларын жақсарту бойынша практикалық ұсыныстар әзірленді. Алынған нәтижелер болашақ мұғалімдерді кәсіби оқыту жүйесін жетілдіру және инклюзивті білім беруді дамыту аясында білім беру процесінің практикалық бағытын кеңейту қажеттілігін растайды.

1. Конституция Республики Казахстан (принята на республиканском референдуме 30 августа 1995 года) (с изм. и доп. от 19.09.2022 г.) // Информационная система «Параграф». URL: https://prg.kz/document/?docid = 1005029&pos=8;223 (дата обращения: 04.05.2026)

2. Об образовании: Закон Республики Казахстан от 27 июля 2007 года № 319-III (с изм. и доп. от 01.04.2026 г.) // Информационная система «Параграф». URL: https://prg.kz/document/?doc_id=30118747 (дата обращения: 05.05.2026)

3. Ромашевская Е.С. Подготовка педагогов к проектированию инклюзивного образовательного пространства: аспекты теории и практики: монография / Е.С. Ромашевская; Южный федеральный университет. – Ростов-на-Дону; Таганрог: Издательство Южного федерального университета, 2018. – 144 с.

4. Хитрюк В.В. Готовность педагогов к работе в условиях инклюзивного образования // Вестник Чувашского государственного педагогического университета имени И.Я. Яковлева. – 2013. – № 3(79). – С. 189–194.

5. Frontiers in Psychology. Parenting stress and support programs for families raising children with developmental difficulties: systematic review. Frontiers Media SA, 2025.

6. American Psychological Association (APA). Guidelines for Psychological Practice with Parents of Children with Disabilities. Washington, DC: American Psychological Association, 2021.

7. Крамаренко О.В. Анкета «Я и инклюзивное образование». 2025. URL: https://pedsovet.su/load/282-1-0-55854 (дата обращения: 06.05.2026)

8. Бойко В.В. Диагностика коммуникативной толерантности. 2025. URL: https://psytests.org/boyko/botol.html (дата обращения: 08.05.2026)

9. Алехина С.В. Философские и методологические основы инклюзивного образования: учебник для вузов. – Москва: Издательство Юрайт, 2026. – 268 с. URL: https://urait.ru/bcode/589421 (дата обращения: 09.05.2026)

10. Маллаев Д.М. Гуманизация общего и специального образования как фактор создания ценностноориентированной педагогической среды // Педагогическое образование и наука. – 2014. – № 6. – С. 117–124.

11. Алехина С.В. Инклюзивное образование и психологическая готовность учителя // Вестник МГПУ. Серия «Педагогика и психология». – 2012. – № 4(22). – С.117–127. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/ (дата обращения: 09.05.2026)

12. Зельдович Б.З. Активные методы обучения: учебник для вузов. – 2-е изд., испр. и доп. – Москва: Издательство Юрайт, 2026. – 201 с. URL: https://urait.ru/bcode/587686 (дата обращения: 09.05.2026)

13. Парманкулова П. Диагностика уровня готовности будущих педагогов к инклюзивному обучению // Известия. Серия «Педагогические науки». – 2024. – Том 75. – № 4. URL: https://doi.org/10.48371/PEDS.2024.75.4.008 (дата обращения: 09.05.2026)

14. Жубакова С.С. Теория и практика инклюзивного образования. – Алматы: Alem book, 2021. – 108 с.

15. Квасных Г.С. Подготовка будущих педагогов к работе в условиях инклюзивного образования // Педагогика и психология. – 2022. – № 3(52). – 164–171.