Жоғары оқу орындарында білім беру ортасының әлеуметтік-психологиялық жайлылығы және оны жетілдіру

Бұл мақалада жоғары оқу орындарында білім алушыға қолайлы жағдай қалыптастыру тиімді әлеуметтік- психологиялық климатты қалыптастыру қажеттілігі мен оның білім алушының оқуға ынтасын арттырудағы тигізер әсері мен оны жетілдіру жолдары қарастырылған. Зерттеудің негізгі мақсаты – жоғары оқу орындарындағы әлеуметтік-психологиялық климат жағдайын анықтау, оған әсер етеін факторлар әсерін бағалау арқылы білім алушыға қолайлы орта жасау мүмкіндіктерін арттыру жолдарын көрсету. Мақсатқа жету үшін келесі міндеттер қойылады: білім беру ортасының білім алушыға әлеуметтік-психологиялық қолайлы болу шарттары аясында жасалған отандық және шет елдік ғалымдардың еңбектеріне шолу жасап, тұжырымдау; қолайлы ортаны қалыптастыру факторларын анықтап, ортадағы оның әсерін бағалау; білім беру ортасының жайлылығын арттыру жолдары мен мүмкіндіктерін көрсету. Жоғары оқу орындарында білім алушының әлеуметтік-психологиялық жайлылығы оның даму көрсеткіштеріне тікелей әсер етуші фактор дегенмен, бұл кең зерттелмеген тақырып болып саналады. Зерттеу жұмысында жоғары оқу орнындағы білім алушылардың әлеуметтік-психологиялық қолайлылығының жағдайы мен оны жетілдіру шарттары қаралады. Осы зерттеу барысында білім беру ортасының нақты жоғары оқу орнындағы көрсеткіштерге негізделген талдау тұжырымдамалық жұмыс жасалады. Зерттеу нәтижелері қазіргі білім беру жүйесінде қолайлы орта қалыптастыру мақсатында тиімді әлеуметтік-психологиялқ жайлылықты қалыптастыру факторлары мен жолдарын айқындауды көздейді. Білім алушыға жайлы орта қалыптастыру үшін жоғары оқу орнында тиісті дәрежеде білім алушыларды психологиялық сүйемелдеуді ұйымдастыру қажет. Жоғары оқу орнындағы психологиялық қызмет көрсету орталығы қызметі арнайы әдіс-тәсілдерді негізе ала отырып ұйымдастырылуы керек. Оның міндеті тек білім алушының жеке тұлғалық ерекшеліктерін дамытып қана қоймай сонымен қатар, білім беру ортасына қанағаттану арқылы оқуда табысты болуын қамтамасыз етуі қажет.

1. Сейітқазы П.Б. Жоғары оқу орны студенттерін кәсіби іс-әрекетке даярлаудың педагогикалық шарттары / П.Б. Сейітқазы, П.С. Рахимгалиева // Білім беру практикасы сапасын жоғарылатудың өзекті мәселелері. – Қостанай, 2019. – Б. 193–197.

2. Молчанова О.Н. Психология самооценки: учебное пособие для вузов. – Москва: Издательство Юрайт, 2020. – 308 с.

3. Хабарова А.С. Факторы, формирующие социально-психологический климат организации // Актуальные проблемы гуманитарных и естественных наук. – 2018. – № 2(2). – С. 90–92.

4. Загоскина И.В. Комфортная образовательная среда вуза в формировании интеллектуальной культуры студентов / И.В. Загоскина // Современные научные исследования и инновации. – 2016. – № 1. URL: http://web.snauka.ru/issues/2016/01/62046 (дата обращения: 10.09.2026)

5. Балықбаев Т.О. Национальная система оценки качества образования Республики Казахстан: принципы и перспективы развития. – Алматы, 2018.

6. Таубаева Ш.Т., Муратбаева Г.А., Конырбаева С.С. Теоретические основы педагогических измерений: учебное пособие. – Алматы: Дарын, 2023. – 285 с.

7. Примбетова Г.С., Кунакова К.О. К проблеме измерения профессиональных компетенций преподавателей высшей школы // Вестник Академии педагогических наук Казахстана. – 2020. – № 1. – С. 41–48.

8. Югова М.А., Югова Е.А. Психоэмоциональный комфорт как элемент здоровьесберегающей образовательной среды // Современные наукоемкие технологии. – 2023. – № 7. – С. 227–231. URL: https:// top-technologies.ru/ru/article/view?id=39721 (дата обращения: 10.09.2026)

9. Шахдани С.А., Колеошкина С.В. Комфортный психологический климат в образовательной среде – ключ к успешной социализации студентов в российских вузах // Молодой ученый. – 2025. – № 4(555). – С. 471–475. URL: https://moluch.ru/archive/555/122064 (дата обращения: 10.09.2026)

10. Рахимгалиева П.С. Студенттердің жоғарғы оқу орнына бейімделуін психологиялық қолдау // «Білім беру сапасын жетілдірудегі педагогикалық жоғары оқу орны мен мектепті интеграциялаудың мәселелері мен жаңа бағдарлары» атты Алтынсарин оқулары халықаралық ғылыми-практикалық конференциясының материалдары. – Қостанай, 2020. – Б. 491–494.

11. Glendos M. Students’ dreams for the future and perspectives on resiliencebuilding aspects of their lives: The view from East Greenland // Children and Youth Services Review. 2017. No. 79. P. 348–354.

12. Todd K.B. Psychological Flexibility as a Fundamental Aspect of Health // Clinical Psychology Review. 2010. Vol. 30, No. 7. P. 865–878.

13. Фомина Т.Г. Стресс в образовательной среде и его влияние на академическую успешность и психологическое благополучие обучающихся // Национальный психологический журнал. – Москва, 2024. – Т. 19. – № 4. – С. 148–160.

14. Дунаева Н.И. Формирование сопротивляемости личности студентов в условиях современной образовательной среды // Вестник Мининского университета. – 2023. – Т. 11. – № 1(42). – С. 1–10. DOI: 10.26795/2307-1281-2023-11-1-10

15. Тапалова О.Б. Психофизиологические показатели положительной мотивации личности будущего специалиста // Высшая школа Казахстана. – Алматы, 2013. – № 4. – С. 218–222.