Мәдени бірегейлік және психологиялық әл-ауқат: «Ол кім?» кітаптар сериясы негізіндегі зерттеу

Мәдени бірегейлік жастардың қоғамға тиесілілік сезімін, өзіндік санасын және психологиялық әл-ауқатын қалыптастыратын маңызды психологиялық ресурс болып табылады. Балалар әдебиеті мәдени мазмұны терең шығармалар мен танымал тұлғалардың өмірін таныстыру арқылы тұлғалық қабілеттерді жетілдіруге себеп бола алады. Бұл мақала «Ол кім?» (Who Is He/She?) кітаптар сериясы баланың адамгершілік қасиетін және жан дүниесін, психологиялық әлеуетін қалыптастыруға бағытталғанын баяндайды. Зерттеу жұмысының мақсаты – танымал тұлғалардың өмірі туралы әңгімелер мен ағартушылық мазмұнға құрылған фразеологиялық бірліктердің оқырманның мәдени бірегейлігін, психологиялық әлеуетін және сөздік қорды байытудағы ықпалын анықтау. Зерттеу жүргізу барысында аталмыш серияға енген кітаптарды саралауда сапалық зерттеу әдістері қолданылып, мазмұндық және контекстік талдау жасалды. Талдау жұмысында шығармалардың баяндау ерекшелігі, тілдік құрылымы және ақпараттық құндылықтық мазмұны зерделенді. Зерттеуден алынған нәтижелер бойынша аталмыш кітаптар сериясы оқырманды табандылыққа, жауапкершілік алуға, батылдық пен ұлттық мұраға құрмет көрсету сынды қасиеттерді дамытуға ықпал ететіндігі айшықталды. Сонымен қоса, көркем әдеби тіл мен фразеологиялық бірліктер жас оқырманның сөздік қорын жетілдіріп, мәдени ой – парасаты және эмоционалдық көңіл-күйі көтерілгені анықталды. Нәтижесінде мәдени мазмұндағы балалар әдебиетінің ықпалы оқырманның тұлғалық қалыптасуына, психологиялық әл-ауқаттының нығаюына және тілдік қабілетінің дамуына себеп бола алатынын дәлелдейді. Алынған нәтижелерді мектептерде, кітапханаларда және оқу бағдарламаларында мәдени тәрбие мен оқырмандардың тұлғалық дамуын қолдау мақсатында қолдануға болады.

1. Nurzhanov U. Humanity in forming student personality problems of education to values // Eurasian Science Review An International Peer-Reviewed Multidisciplinary Journal. 2024. Vol. 2. No. 6. P. 458–466. URL: https://doi.org/10.63034/esr-157

2. Баймұханбетов Б.М., Абдигапбарова У.М., Сагиндикова Е.О. «Өзін-өзі тану» – оқушылар тұлғасын әлеуметтендіру құралы // А. Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің хабаршысы. – 2020. – № 116. – С. 192–199.

3. Phinney J.S. Ethnic identity and self-esteem: A review and integration // Hispanic journal of behavioral sciences. 1991. Vol. 13. No. 2. P. 193–208. URL: https://doi.org/10.1177/07399863910132005

4. McAdams D.P. Narrative identity // Handbook of identity theory and research. New York: Springer, 2011. Р. 99–115.

5. McLean K.C. The emergence of narrative identity //Social and Personality Psychology Compass. 2008. Vol. 2. No. 4. P. 1685–1702. URL: https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2008.00124.x

6. Esteban-Guitart M., Moll L.C. Lived experience, funds of identity and education // Culture & Psychology. 2014. Vol. 20. No. 1. P. 70–81. URL: https://doi.org/10.1177/1354067X13515940

7. Gay G. Preparing for culturally responsive teaching // Journal of teacher education. 2002. Vol. 53. No. 2. P. 106–116. URL: https://doi.org/10.1177/0022487102053002003

8. Уткелбаева А. Мектепте тәрбие жұмысын ұйымдастыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу арқылы тұлға қалыптастыру // Eurasian Science Review An International peer-reviewed multidisciplinary journal. – 2024. – Т. 2 (Special Issue). – Б. 1190–1230. URL: https://doi.org/10.63034/esr-273

9. Кусаинов А. Ұрпақ тәрбиесіндегі құндылықтар негізі // Научно-педагогический журнал «Білім-Образование» Национальной академии образования имени И. Алтынсарина. – 2023. – Т. 105. – № 2. – С. 131–141. URL: https://doi.org/10.59941/2960-0642-2023-2-131-141

10. Ермекбаева М.А., Кенжалин Қ.К., Қапантайқызы Ш. Өскелең ұрпақты тәрбиелеудегі мақалмәтелдердің педагогикалық құндылығы // Известия. Серия: Педагогические науки. – 2024. – Т. 74. – № 3. – С. 497–512. URL: https://doi.org/10.48371/peds.2024.74.3.031

11. Құсайнова М., Жұманбаева З., Тлеуғабылова Қ., Мусабекова А. Ежелгі қазақ даласындағы тәлім-тәрбие құндылықтарының рухани мазмұны // Bulletin of Toraighyrov. – 2021. – С. 335–346. URL: https:// doi.org/10.48081/RGYO6363

12. Құламанова З., Жанқұлов Т., Бектлеуова Г. Use of phraselogical units in artistic text // Dulaty university bulletin. – 2024. – Т. 1(13). – С. 34–41. URL: https://doi.org/10.55956/ENPF8503

13. Fedorenko С., Belukha О. Linguostylistic aspect of the study of phraseological units in “Аnne of green gables” by lucy-maud montgomery // Advanced Linguistics. 2020. No. 6. P. 57–61. URL: https://doi.org/10.20535/2617-5339.2020.6.217764

14. Белозёрова Е.Ю. Фразеология для характеристики личностного и статусного положения (на примере художественной литературы для подростков) // Филология: научные исследования. – 2020. – № 6. – С. 28–41. URL: https://doi.org/10.7256/2454-0749.2020.6.33118

15. Савченко А.В. Фразеологические идеологемы как интертекстуальный маркер: стилистикопрагматический аспект и проблема перевода (на материале произведений Вен. Ерофеева и Й. Шкворецкого) // Отечественная богемистика в новом тысячелетии. – 2020. – С. 37–48. URL: https:// doi.org/10.29003/m1495.978-5-317-06484-6/37-48

16. Тымболова А.О., Қалыбаева Қ.С., Мурзинова А. Қазақ тіліндегі тұрақты тіркестердің құрамында сақталған тарихи уәждер // Bulletin of the Karaganda university. Philology series. – 2022. – Т. 107. – № 3. – Б. 44–49. URL: https://doi.org/10.31489/2022ph3/44-49

17. Құрманбайұлы Ш., Әділов М. Abay’s Writing-дегі архаизмдер // Bulletin of L.N. Gumilyov Eurasian National University. Philology Series. – 2020. – Т. 132. – № 3. – Б. 86–97. URL: https://doi.org/10.32523/2616-678X-2020-132-3-86-97

18. Сәркенқызы А., Қадыров Ж., Бейсенбаева А. Мағжан Жұмабаев поэзиясындағы окказионализмдер // Bulletin of Toraighyrov University. Philology Series. – 2020. – Б. 399–408. URL: https://doi.org/10.48081/PMON6377

19. Yelubayeva P. et al. Addressing language education challenges in Kazakhstan for sustainable development // European Journal of Language Policy. 2025. Vol. 17. No. 1. P. 65–96. URL: https://doi.org/10.3828/ejlp.2025.5

20. Тілеген А. Мәншүк Мәметова кім? – Алматы: Мазмұндама, 2024.– 100 б.

21. Хасан С. Дина Нұрпейісова кім? – Алматы: Мазмұндама, 2024. – 100 б.

22. Досжан С. Жақсылық Үшкемпіров кім? – Алматы: Мазмұндама, 2024. – 108 б.

23. Sánchez I.G., Orellana M.F. The construction of moral and social identity in immigrant children’s narratives-in-translation // Linguistics and education. 2006. Vol. 17. No. 3. P. 209–239. URL: https://doi.org/10.1016/J.LINGED.2006.07.001

24. Hölscher S.I.E. et al. Promoting adolescents’ heritage cultural identity development: Exploring the role of autonomy and relatedness satisfaction in school-based interventions // Journal of youth and adolescence. 2024. Vol. 53. No. 11. P. 2460–2479. URL: https://doi.org/10.1007/s10964-024-02017-3

25. Little S., Zhou Y. Beyond roots and wings: Co-constructing a framework for heritage language children’s liminal and limbotic identities // Journal of Multilingual and Multicultural Development. 2025. Vol. 46. No. 6. P. 1555–1568. URL: https://doi.org/10.1080/01434632.2024.2421437