Білім беру процесінде цифрлық әдеби мәтіндерді қолданудың ғылыми-әдістемелік негіздері

Мақала Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті гранты негізінде дайындалды. Онда білім беру процесінде цифрлық әдеби мәтіндерді қолданудың ғылыми-әдістемелік негіздері кешенді зерттеледі. Зерттеудің мақсаты – цифрлық форматтағы (электрондық кітаптар, гипермәтіндік шығармалар, мультимодалды мәтіндер, интерактивті оқырман платформалары) әдеби мәтіндерді педагогикалық тұрғыдан негіздеу, олардың дәстүрлі баспа мәтінінен айырмашылықтарын анықтау және тиімді оқыту әдістемесін ұсыну. Зерттеу нәтижесінде цифрлық мәтін түрлерінің педагогикалық жіктемесі жасалды; оқырманның дәстүрлі мәтін схемасы мен цифрлық форматтың жаңа тәжірибесі арасындағы танымдық қайшылықтың пайда болу үдерісі ашылды; бес кезеңдік ғылыми-әдістемелік модель (цифрлық контекстті белсендіру, мәтінді талдау, интерпретация, сыни бағалау, жасампаздық) ұсынылды. Халықаралық және отандық эмпирикалық деректер ұсынылған модельдің тиімділігін растайды: цифрлық мәтінмен жүйелі жұмыстың оқушылардың мәтінді ұғыну деңгейін арттыратыны анықталды. Мақала жалпы білім беретін мектептің мұғалімдеріне, педагогика мен әдістеме саласының зерттеушілеріне арналған.

1. «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы: Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2017 жылғы 12 желтоқсандағы № 827 қаулысы.

2. Bolter J.D. Writing Space: Computers, Hypertext, and the Remediation of Print. 2nd ed. Mahwah: Lawrence Erlbaum Associates, 2001. 244 p.

3. Wolf M. Reader, Come Home: The Reading Brain in a Digital World. New York: Harper, 2018. 256 p.

4. Mangen A., Walgermo B.R. Reading Linear Texts on Paper versus Computer Screen: Effects on Reading Comprehension // International Journal of Educational Research. 2013. Vol. 58. P. 61–68.

5. PISA 2022 Results. Creative Minds, Connected Lives. Vol. II. Paris: OECD Publishing, 2022. URL: https://doi.org/10.1787/cc2b8a14-en (accessed: 17.04.2026)

6. Kress G. Multimodality: A Social Semiotic Approach to Contemporary Communication. London: Routledge, 2010. 212 p.

7. Hobbs R. Digital and Media Literacy: Connecting Culture and Classroom. Thousand Oaks: Corwin Press, 2011. 198 p.

8. Landow G.P. Hypertext 3.0: Critical Theory and New Media in an Era of Globalization. Baltimore: The Johns Hopkins University Press, 2006. 436 p.

9. Mayer R.E. Multimedia Learning. 2nd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2009. 320 p.

10. «Қазақ тілі», «Қазақ әдебиеті» оқу пәндері бойынша оқыту процесінде цифрлық контентті пайдалану жөніндегі әдістемелік ұсынымдар. – Нұр-Сұлтан: Ы. Алтынсарин атындағы ҰБА, 2022. – 320 б.

11. Абдрахманова А.Ж., Алипкалиева Г.Б. Цифровизация образования. URL: http://www.zkoipk.kz/ru/smartconf2019/2-section/5075-conf.html (дата обращения: 17.06.2026)

12. Бузаубакова К.Д., Беделбаева А.Е. Цифрлы білім беру ортасындағы педагогтің қызметі: оқулық. – Тараз: ИП «Бейсенбекова Ә.Ж.», 2024. – 129 б.

13. Бораншы С., Дулат М.Т. Жаһандану дәуірінде қазақ әдебиетін оқыту: цифрлық технологиялар. URL: https://ust.kz/word/jaxandany_dayirinde_qazaq_adebietin_oqyty_cifrlyq_tehnologiyalar-349745.html (өтініш берілген күн: 17.04.2026)

14. Сарсенбаева Н.Ф., Мырзахметова Б.Ш., Адылбекова Э.Т. Цифровизация образования в Республике Казахстан // Мир педагогики и психологии. – 2021. – № 1(54). – С. 45–51.

15. Gee J.P. What Video Games Have to Teach Us About Learning and Literacy. New York: Palgrave Macmillan, 2003. 256 p.

16. Buckingham D. The Media Education Manifesto. Cambridge: Polity Press, 2019. 168 p.

17. Topping K.J. Peers as a Resource for Learning: A Review of Evidence on Peer Assessment and Feedback // Educational Psychology Review. 2020. Vol. 32. No. 4. P. 1225–1243.

18. Anderson L.W., Krathwohl D.R. (Eds.). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Educational Objectives. New York: Longman, 2001.

19. Fisher D., Frey N. Checking for Understanding: Formative Assessment Techniques for Your Classroom. 2nd ed. Alexandria: ASCD, 2014. 208 p.

20. Abrams S., Williams D. Social Annotation and Collaborative Reading: Effects on Literary Argumentation in Secondary Classrooms // Journal of Adolescent & Adult Literacy. 2021. Vol. 64, No. 6. P. 663–672.

21. Graham S., Perin D. Writing Next: Effective Strategies to Improve Writing of Adolescents in Middle and High Schools. Washington, DC: Alliance for Excellent Education, 2007. 66 p.