Посттравматикалық стресс бұзылысы симптомдарын сақтаудағы ұйқы бұзылыстарының РӨЛІ: әдебиеттерге шолу

Посттравматикалық стресс бұзылысы (ПТСБ) ең ауыр психикалық аурулардың бірі болып табылады. Посттравматикалық травманы қайта бастан кешіру, болдырмау, когнитивті және аффективті өзгерістер, сондайақ гиперқозумен сипатталады. Ұйқы бұзылыстары, соның ішінде ұйқысыздық пен травмамен байланысты қорқынышты түстер, ПТСБ бар адамдардың 70–90%-ында байқалады және клиникалық тұрғыдан маңызды фактор болып табылады. Бұл әдебиетке шолу ұйқы бұзылыстары мен ПТСБ симптоматикасы арасындағы екіжақты байланысты талдауға бағытталған. 2010–2025 жж. аралығында жарияланған эмпирикалық зерттеулер, метаталдаулар мен клиникалық сынақтарға шолу нәтижелері ұйқы бұзылыстарының ПТСБ-ның әрі симптомы, әрі оны қолдаушы механизмі ретінде қызмет ететінін көрсетеді. Бұзылған ұйқы эмоционалды реттеудің әлсіреуіне, жады консолидациясының бұзылуына және қауіпке сезімталдықтың артуына әкеледі. Ұйқыға бағытталған араласулар, соның ішінде ұйқысыздыққа арналған когнитивті-мінез-құлықтық терапия, бейнелерді репетициялау терапиясы және фармакологиялық тәсілдер, ұйқы сапасын жақсартып қана қоймай, ПТСБ-ның негізгі симптомдарын да азайтады. Қорытындысында ұйқы бұзылыстарын емдеудің ПТСБ қалпына келуінде маңызды терапевтикалық нысана екені айқындалады.

1. Babson K.A. Temporal relations between sleep problems and both traumatic event exposure and PTSD: A critical review of the empirical // Journal of Anxiety Disorders. 2010. Vol. 24. No. 1. P. 1–15.

2. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.) / American Psychiatric Association. Arlington, VA: American Psychiatric Publishing, 2013. 947 p.

3. Germain A. Sleep disturbances as the hallmark of PTSD: Where are we now? // American Journal of Psychiatry. 2013. Vol. 170. No. 4. P. 372–382.

4. Germain A. Placebo-controlled comparison of prazosin and cognitive-behavioral treatments for sleep disturbances in US Military Veterans // Journal of Psychosomatic Research. 2012. Vol. 72. No. 2. P. 89–96.

5. Gutner C.A. Change in sleep symptoms across cognitive processing therapy and prolonged exposure: A longitudinal perspective // Behaviour Research and Therapy. 2013. Vol. 51. No. 12. P. 817–822.

6. Kessler R.C. Trauma and PTSD in the WHO World Mental Health Surveys // European Journal of Psychotraumatology. 2017. Vol. 8. No. sup5. P. 1353383.

7. Koffel E. Sleep Disturbances in Posttraumatic Stress Disorder: Updated Review and Implications for Treatment // Psychiatric Annals. 2016. Vol. 46. No. 3. P. 173–176. DOI: 10.3928/00485713-20160125-01.

8. Krakow B. Imagery rehearsal therapy for chronic nightmares in sexual assault survivors with posttraumatic stress disorder: A randomized controlled trial // JAMA. 2001. Vol. 286. No. 5. P. 537–545.

9. Lancel M. Disturbed Sleep in PTSD: Thinking Beyond Nightmares // Frontiers in Psychiatry. 2021. Vol. 12. Article 767760. DOI: 10.3389/fpsyt.2021.767760.

10. Pace-Schott E.F. Sleep and REM sleep disturbance in the pathophysiology of PTSD: The role of extinction memory // Biology of Mood & Anxiety Disorders. 2015. Vol. 5. No. 1. P. 3.

11. Slavish D.C. Bidirectional associations between daily PTSD symptoms and sleep disturbances: A systematic review // Sleep Medicine Reviews. 2022. Vol. 63. Article 101608. DOI: 10.1016/j.smrv.2022.101608.

12. Talbot L.S. Cognitive behavioral therapy for insomnia in posttraumatic stress disorder: A randomized controlled trial // Sleep. 2014. Vol. 37. No. 2. P. 327–341.

13. Van der Helm E. REM sleep depotentiates amygdala activity to previous emotional experiences // Current Biology. 2011. Vol. 21. No. 23. P. 2029–2032.

14. Walker M.P. Overnight therapy? The role of sleep in emotional brain processing / M.P. Walker, E. van der Helm // Psychological Bulletin. 2009. Vol. 135. No. 5. P. 731–748.

15. Wright K.M. Insomnia as predictor versus outcome of PTSD and depression among Iraq combat veterans // Journal of Clinical Psychology. 2011. Vol. 67. No. 12. P. 1240–1258.

16. Yoo S.S. The human emotional brain without sleep – a prefrontal amygdala disconnect // Current Biology. 2007. Vol. 17. No. 20. P. R877–R878.

17. Zhang Y. Insomnia and post-traumatic stress disorder: A meta-analysis on interrelated association and prevalence // Neuroscience & Biobehavioral Reviews. 2022. Vol. 143. Article 104940. DOI: 10.1016/j.neubiorev.2022.104940.