Саяси қатысудың және абсентеизмнің Әлеуметтік-психологиялық факторлары

Бұл кешенді шолу қазіргі заманғы демократияларда саяси қатысуға және абсентеизмге әсер ететін әлеуметтік-психологиялық факторларды зерттейді. Әлеуметтік идентификация теориясы, саяси тиімділік модельдері, рационалды таңдау теориясы және азаматтық еріктілік концепциясын қоса алғанда, классикалық және заманауи теориялық негіздерге сүйене отырып, бұл мақала 2010-2025 жылдар аралығында жарияланған трансұлттық зерттеулердің эмпирикалық нәтижелерін синтездейді. Шолу саяси мінез-құлыққа әсер ететін көп деңгейлі детерминанттарды анықтайды: жеке психологиялық сипаттамалар (саяси тиімділік, азаматтық міндет, саяси қызығушылық), әлеуметтік факторлар (әлеуметтік капитал, желілік енуі, топтық идентификация) және жүйелік факторлар (институционалдық сенім, сайлау жүйесінің дизайны, саяси мүмкіндіктер құрылымдары). Цифрлық саяси қатысу, азаматтық белсенділіктегі ұрпақтар арасындағы айырмашылықтар және ақпарат молдығы мен саяси апатия арасындағы парадоксалды қатынас сияқты пайда болып жатқан үрдістерге ерекше назар аударылады. Талдау саяси абсентеизмді жай ғана рационалды қатыспаушылық немесе апатия ретінде түсінуге болмайтынын, керісінше оны саяси тиімсіздік сезімінде, институционалдық сенімсіздікте, қатысуға жүйелік кедергілерде және әлеуметтік-экономикалық маргинализацияда тамыр жайған күрделі феномен ретінде қарастыру керектігін көрсетеді. Шолу азаматтық білім беру бағдарламалары, институционалдық реформалар, әлеуметтік капиталды дамыту және инклюзивті саяси дизайн арқылы демократиялық қатысуды күшейтуге арналған ғылыми негізделген ұсыныстармен аяқталады.

1. Blais A., Rubenson D. The source of turnout decline: new values or new contexts? // Comparative Political Studies. 2013. Vol. 46. No. 1. P. 95–117.

2. Verba S., Schlozman K.L., Brady H.E. Voice and Equality: Civic Voluntarism in American Politics. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1995. 640 p.

3. Bandura A. Self-efficacy: The Exercise of Control. New York: W.H. Freeman and Company, 1997. 604 p.

4. Tajfel H., Turner J.C. The social identity theory of intergroup behavior // Psychology of Intergroup Relations. Chicago: Nelson-Hall Publishers, 1986. P. 7–24.

5. Boulianne S. Social media use and participation: a meta-analysis of current research // Information, Communication & Society. 2015. Vol. 18. No. 5. P. 524–538.

6. Sunstein C.R. #Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media. Princeton: Princeton University Press, 2017. 328 p. 7

7. Downs A. An Economic Theory of Democracy. New York: Harper & Row, 1957. 310 p.

8. Aldrich J.H. Rational choice and turnout // American Journal of Political Science. 1993. Vol. 37. No. 1. P. 246–278.

9. Campbell A., Converse P.E., Miller W.E., Stokes D.E. The American Voter. New York: John Wiley & Sons, 1960. 576 p.

10. Huddy L. From social to political identity: A critical examination of social identity theory // Political Psychology. 2001. Vol. 22. No. 1. P. 127–156.

11. Pollock P.H. Organizations as agents of mobilization: How does group activity affect political participation? // American Journal of Political Science. 1982. Vol. 26. No. 3. P. 485–503.

12. Blais A. What affects voter turnout? // Annual Review of Political Science. 2006. Vol. 9. P. 111–125.

13. Putnam R.D. Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. New York: Simon & Schuster, 2000. 544 p.

14. Delli Carpini M.X., Keeter S. What Americans Know about Politics and Why It Matters. New Haven: Yale University Press, 1996. 397 p.

15. Sloam J. ‘Voice and Equality’: Young People’s Politics in the European Union // West European Politics. 2016. Vol. 39. No. 3. P. 836–858.