Корпоративтік мәдениет контекстіндегі қызметкерлердің эмоционалды күйіп кетуі: теориялық тәсілдер

Эмоционалды күйіп кету – кәсіби қызметтегі ұзақ мерзімді стресс әсерінен туындайтын психо­ эмо­ционалды сарқылу. Соңғы онжылдықтарда бұл құбылыс еңбек қарқынының артуы, жұмыспен қамту сипа­ тының өзгеруі және қызметкерлерге қойылатын талаптардың күшеюі салдарынан ерекше өзектілікке ие болды. Мақаланың мақсаты – қызметкерлердің эмоционалды күйіп кетуін корпоративтік мәдениеттің оның дамуы мен көріністеріне ықпалы тұрғысынан талдау. Жұмыс корпоративтік мәдениет компоненттері мен күйіп қалу факторларының өзара байланысын зерттеген отандық және шетелдік еңбектердің теориялық талдауына негізделген. Корпоративтік мәдениет күйіп кету қаупін төмендететін қорғаныс факторы бола алатыны, сондайақ шамадан тыс жұмыс, жоғары қарқын, психологиялық қолдаудың болмауы және жұмыс пен өмір тепетеңдігінің әлсіз нормалары жағдайында оны күшейтетін факторға айналатыны анықталды. Құндылықтар, нормалар, ұйымдық климат және көшбасшылық тәжірибелердің қызметкерлердің эмоцио­ налды жағдайына әсер ету тетіктерін айқындауға мүмкіндік беретін құрылымдықфункционалдық тәсіл қол­да­нылды. Персоналды басқару бағдарламаларын әзірлеуде ұйымның мәдени және психологиялық ерек­ шелік­терін ескеру қажеттілігі атап өтіледі. Мақала ғылымитеориялық сипатқа ие және HR мамандарына, менеджерлерге, сондайақ ұйымдастырушылық психология саласындағы зерттеушілерге пайдалы болуы мүмкін.

1. Федорова Д. Половина сотрудников казахстанских компаний «выгорела» на работе в 2022 году. URL: https://www.caravan.kz/news/polovina-sotrudnikov-kazakhstanskikh-kompanijj-vygorela-na-rabote-v-2022-godu-923846/ (дата обращения: 16.11.2025)

2. Гордеева М.А. Особенности эмоционального выгорания государственных служащих в монои полиэтнических коллективах: дис.канд.психол.наук: 19.00.05. – М., 2015. – 203 с.

3. Омаркожаева А.Н. Теоретические аспекты корпоративной культуры // Вестник КазНУ. Серия экономическая. – 2017. – № 1(119). – С. 176–182.

4. Жданова П.Р. Атрибуты корпоративной культуры организации как предикторы выгорания сотрудников: краткий обзор // Современная зарубежная психология. – 2024. – № 13(3). – С. 83–92.

5. Адаменко Ю.М., Боднар Э.Л. Анализ взаимосвязи организационной культуры и профессионального выгорания // Психологический вестник Уральского федерального университета. – 2013. – Вып. 10. – С. 75–78.

6. Аринцева О.Ю., Шуванов И.Б. Особенности эмоционального выгорания сотрудников организации: теоретический аспект // Вопросы студенческой науки. – 2023. – № 10(86). – С. 103–107.

7. Marcia C.O., Antonio C.C. A systematic review about organizational culture and the genesis of the burnout syndrome // Research, Society and Development. 2023, vol. 12, no. 5, p. 10.

8. Водопьянова Н.Е., Старченкова Е.С. Синдром выгорания: диагностика и профилактика. 2-е изд. – СПб : Питер, 2008. – 336 с.

9. Farzianpour F., Abbasi M., Forushani A.R., Pouyan E.D. The relationship between Hofstede’s organizational culture and employee burnout in professional service delivery at Tehran University of Medical Sciences hospitals 2014–2015 // Mater. Sociomed. 2016, no. 28, pp. 26–31.

10. Боянов В.С., Капустина Т.В. Эмоциональное выгорание как элемент профессиональной деформации личности в контексте профессионального кризиса // Личность в экстремальных условиях и кризисных ситуациях жизнедеятельности. – 2020. – № 10. – С. 14–21.

11. Воронкова Д.В. Организационная культура как фактор эмоционального выгорания персонала // Вестник РГГУ . Серия «Психология. Педагогика. Образование». – 2013. – С. 239–244.

12. Nitzsche A., Pfaff H., Jung J., Driller E. Work-life balance culture, work-home interaction, and emotional exhaustion: a structural equation modeling approach // Journal of Occupational and Environmental Medicine. 2013, no. 55(1), pp. 67–73.

13. Баширов И.Ф., Кулешов Д.А. Проблема эмоционального выгорания у работников сферы услуг // Социально-психологические проблемы в сфере сервиса: сб. публикаций по итогам междунар. науч.-практ.конф., декабрь 2021 г. / под ред. В.Д. Серякова. – М.: Спутник+, 2022. – 205 с.

14. Чердымова Е.И., Чернышева Е.Л., Мачнев В.Я. Синдром эмоционального выгорания специалиста: монография. – Самара: Изд-во Самарского университета, 2019. – 124 с.

15. Банщикова Т.Н., Соколовский М.Л., Коростелева Т.В. Саморегуляция и толерантность к неопределенности как ресурсы субъективного благополучия современной молодежи: кросс-культурный аспект // Вестник Российского университета дружбы народов. Серия «Психология и педагогика». – 2022. – Т. 19. – № 4. – С. 717–743.