Цифрлық нейропсихология: цифрлық дәуірде когнитивті бағалау мен оңалтуды трансформациялау

Цифрлық нейропсихология дәстүрлі нейропсихологиялық принциптерді когнитивті бағалауды, диаг­ нос­тиканы және оңалтуды жақсарту үшін цифрлық технологиялармен біріктіретін қалыптасушы пәнаралық сала болып табылады. Бұл мақалада цифрлық құралдардың нейропсихологиялық практикадағы эволюциясы олардың дәстүрлі «қарындаш-қағаз» әдістерімен салыстырғандағы валидтілігі, сенімділігі және клиникалық пайдалылығын бағалай отырып қарастырылады. Компьютерлендірілген когнитивті тестілеуді, виртуалды шындыққа негізделген бағалауды, мобильді медициналық қосымшаларды және жасанды интеллектке негіз­ делген диагностикалық жүйелерді қоса алғанда, заманауи қолданыстар талданды. Цифрлық технологиялар­ ды интеграциялау үздіксіз мониторинг, жекелендірілген араласулар және нейропсихологиялық қызметтердің қолжетімділігін жақсарту үшін бұрын-соңды болмаған мүмкіндіктер ашады. Алайда стандарттау, дерек­ тердің қауіпсіздігі және мәдени бейімделген цифрлық құралдарға қатысты айтарлықтай проблемалар сақ­ талып қалуда. Жүйелі шолу кең көлемді халықаралық зерттеулерді қамтып, әртүрлі клиникалық попу­ля­ция­ ларда цифрлық нейропсихологияны қолданудың айтарлықтай өсуін анықтады. Жақсы валидтелген ком­ пью­терлендірілген батареялар дәстүрлі әдістермен салыстырмалы психометриялық қасиеттерді көрсете отырып, дәлдікте, тиімділікте және экологиялық валидтілікте айтарлықтай артықшылықтар ұсынады. Бұл кешенді шолу цифрлық нейропсихологиядағы соңғы жетістіктерді синтездейді және болашақ зерттеулер мен клиникалық енгізу үшін ғылыми негізделген ұсынымдар береді.

1. Parsons T.D. Virtual Reality for Enhanced Ecological Validity and Experimental Control in the Clinical, Affective and Social Neurosciences // Frontiers in Human Neuroscience. 2015. Vol. 9. P. 660–678.

2. Zygouris S. Computerized Cognitive Testing for Older Adults: A Review // American Journal of Alzheimer’s Disease & Other Dementias. 2015. Vol. 30. No. 1. P. 13–28.

3. Chan J.Y.C. Teleneuropsychology in China: Current Status and Future Directions // Neuropsychology Review. 2021. Vol. 31. No. 2. P. 363–378.

4. Bauer R.M. The Future of Neuropsychological Assessment in the Digital Age // Archives of Clinical Neuropsychology. 2020. Vol. 35. No. 1. P. 1–17.

5. Kourtesis P. Validation of the Virtual Reality Neuroscience Questionnaire: Maximum Duration of Immersive Virtual Reality Sessions Without the Presence of Pertinent Adverse Symptomatology // Frontiers in Human Neuroscience. 2019. Vol. 13. P. 417–431.

6. Lampit A. Computerized Cognitive Training in Cognitively Healthy Older Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis of Effect Modifiers // PLoS Medicine. 2014. Vol. 11. No. 11. Article e1001756.

7. Öhman F. Current Advances in Digital Cognitive Assessment for Preclinical Alzheimer’s Disease // Alzheimer’s & Dementia: Diagnosis, Assessment & Disease Monitoring. 2021. Vol. 13. No. 1. Article e12217.

8. Torous J. Smartphones, Sensors, and Machine Learning to Advance Real-Time Prediction and Understanding of Suicide Risk // JAMA Psychiatry. 2018. Vol. 75. No. 7. P. 633–634.

9. Germine L. Is the Web as Good as the Lab? Comparable Performance from Web and Lab in Cognitive/ Perceptual Experiments // Psychonomic Bulletin & Review. 2012. Vol. 19. No. 5. P. 847–857.

10. Mantovani E. Teleneuropsychology in Italy During the COVID-19 Pandemic: A Systematic Review and Meta-Analysis // Neurological Sciences. 2022. Vol. 43. No. 2. P. 847–861.

11. Lumsden J. Gamification of Cognitive Assessment and Cognitive Training: A Systematic Review of Applications and Efficacy // JMIR Serious Games. 2016. Vol. 4. No. 2. Article e11.

12. Bilder R.M. Neuropsychology 3.0: Evidence-Based Science and Practice // Journal of the International Neuropsychological Society. 2011. Vol. 17. No. 1. P. 7–13.

13. Ashendorf L. A Survey of Neuropsychologists’ Practices and Perspectives Regarding the COVID-19 Pandemic // The Clinical Neuropsychologist. 2020. Vol. 34. No. 7–8. P. 1251–1268.

14. Shahrestani S. Machine Learning in the Realm of Neurosurgery Outcome Prediction: A Systematic Review // Neurosurgical Review. 2020. Vol. 43. No. 2. P. 543–552.

15. Wild K. Status of Computerized Cognitive Testing in Aging: A Systematic Review // Alzheimer’s & Dementia. 2008. Vol. 4. No. 6. P. 428–437.