Дене тәрбиесі сабақтарына психологиялық қолдауды енгізу: жоғары білім беру жағдайындағы пилоттық интервенциялық зерттеу

Жоғары білім беру жүйесінде дене тәрбиесі көбіне дене дайындығы және қозғалыс белсенділігімен байланыстырылады. Алайда студенттердің бұл сабақтардағы тәжірибесі қарым-қатынасқа, құрдастарымен өзара әрекетке, оқытушы қолдауына және эмоционалдық жайлылыққа да тәуелді. Бұл пилоттық зерттеуде әдеттегі дене тәрбиесі сабақтарына енгізілген қысқа психологиялық қолдау модулінің студенттердің қабылдайтын психологиялық қолдауына, сабаққа қатысу белсенділігіне және эмоционалдық әл-ауқатына ықпалы қарастырылды. Зерттеу алдын ала және қорытынды өлшеуі бар квазиэксперименттік дизайн негізінде Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университетінде алты апта бойы жүргізілді. Екі өлшеуге де толық қатысқан 72 бакалавриат студенті талдауға енгізілді. Модуль студенттердің эмоциялық күйін қысқаша анықтау, жұптық және топтық тапсырмалар, оқытушының қолдаушы кері байланысы және сабақ соңындағы қысқа рефлексиядан тұрды. Интервенциядан кейін барлық көрсеткіштердің орташа мәні артты: психологиялық қолдау 3,18-ден 3,76-ға, қатысу белсенділігі 3,32-ден 3,79-ға, эмоционалдық әл-ауқат 3,21-ден 3,68-ге дейін жоғ арылады. Жұптық t-критерий бұл өзгерістердің статистикалық тұрғыдан маңызды екенін көрсетті, әсер көлемі орташа деңгейде болды. Алынған деректер дене тәрбиесіндегі шағын қолдаушы өзгерістер студенттердің белсен ділігі мен эмоционалдық жайлылығын күшейте алатынын көрсетеді.

1. Bailey T.H., Phillips L.J. The influence of motivation and adaptation on students’ subjective well-being, meaning in life and academic performance // Higher Education Research & Development. 2016. Vol. 35. No. 2. P. 201–216. DOI: 10.1080/07294360.2015.1087474

2. Stanton A., Zandvliet D., Dhaliwal R., Black T. Understanding Students’ Experiences of Well-Being in Learning Environments // Higher Education Studies. 2016. Vol. 6. No. 3. P. 90–99. DOI: 10.5539/hes.v6n3p90

3. Fin G., Moreno-Murcia J.A., León J., Baretta E., Júnior R.J.N. Interpersonal autonomy support style and its consequences in physical education classes // PLOS ONE. 2019. Vol. 14. No. 5. P. e0216609. DOI: 10.1371/journal.pone.0216609

4. Liu L., Xin X., Wang H., Zhang Y. Effectiveness of physical exercise on mental health among university students: a systematic review and meta-analysis // Frontiers in Psychology. 2025. Vol. 16. P. 1612408. DOI: 10.3389/fpsyg.2025.1612408

5. Huang K., Beckman E.M., Ng N., Dingle G.A., Han R., James K. Effectiveness of physical activity interventions on undergraduate students’ mental health: systematic review and meta-analysis // Health Promotion International. 2024. Vol. 39. No. 3. Article daae 054. DOI: 10.1093/heapro/daae054

6. Han X., Li H., Niu L. How does physical education influence university students’ psychological health? An analysis from the dual perspectives of social support and exercise behavior // Frontiers in Psychology. 2025. Vol. 16. P. 1457165. DOI: 10.3389/fpsyg.2025.1457165

7. Dyson B. Cooperative Learning in an Elementary Physical Education Program // Journal of Teaching in Physical Education. 2001. Vol. 20. No. 3. P. 264–281. DOI: 10.1123/jtpe.20.3.264

8. Morgan K., Kingston K., Sproule J. Effects of different teaching styles on the teacher behaviours that influence motivational climate and pupils’ motivation in physical education // European Physical Education Review. 2005. Vol. 11. No. 3. P. 257–285. DOI: 10.1177/1356336X05056651

9. Guo Q., Samsudin S., Yang X., Gao J., Ramlan M.A., Abdullah B., Farizan N.H. Relationship between Perceived Teacher Support and Student Engagement in Physical Education: A Systematic Review // Sustainability. 2023. Vol. 15. No. 7. P. 6039. DOI: 10.3390/su15076039

10. Qi J., Ha A.S. Inclusion in Physical Education: A review of literature // International Journal of Disability, Development and Education. 2012. Vol. 59. No. 3. P. 257–281. DOI: 10.1080/1034912X.2012.697737

11. Bores-García D., Hortigüela-Alcalá D., Fernandez-Rio J., González-Calvo G., Barba-Martín R. Research on Cooperative Learning in Physical Education: Systematic Review of the Last Five Years // Research Quarterly for Exercise and Sport. 2021. Vol. 92. No. 1. P. 146–155. DOI: 10.1080/02701367.2020.1719276

12. Paap H., Koka A., Meerits P.-R., Tilga H. The Effects of a Web-Based Need-Supportive Intervention for Physical Education Teachers on Students’ Physical Activity and Related Outcomes: A Randomized Controlled Trial // Children. 2025. Vol. 12. No. 1. P. 56. DOI: 10.3390/children12010056

13. Bjørke L., Quennerstedt M. Exploring student reflection in physical education practice // Physical Education and Sport Pedagogy. 2024. P. 1–14. DOI: 10.1080/17408989.2024.2438057

14. Standal Ø.F., Moe V.F. Reflective Practice in Physical Education and Physical Education Teacher Education: A Review of the Literature Since 1995 // Quest. 2013. Vol. 65. No. 2. P. 220–240. DOI: 10.1080/00336297.2013.773530

15. Joldasbayev P.M. Physical Education and Its Impact on Mental Health // International Journal of Pedagogics. 2024. Vol. 4. No. 11. P. 220–224. DOI: 10.37547/ijp/Volume04Issue11-42