Ағылшын тілі мұғалімдерінің кәсіби қалыптасу кезеңіндегі тәлімгерліктің психологиялық ықпалы

Бұл мақалада тәлімгерліктің жаңадан бастаған ағылшын тілі мұғалімдеріне психологиялық әсері қа­ растырылады, әсіресе тәлімгерлік қарым-қатынастардың кәсіби әл-ауқат пен мамандыққа деген адалдықты қалай қалыптастыратынына баса назар аударылады. Қазіргі теориялық әдебиеттер мен эмпирикалық зерт­ теулерге жан-жақты шолу жасай отырып, мақалада жақсы жасалған тәлімгерлік бағдарламалар кәсіби күйіп қалуды азайтуда, оқытушылық қабілеттеріне деген сенімділікті арттыруда және оқытудың алғашқы жылдарындағы қиын кезеңдерінде маңызды эмоционалды қолдау көрсетуде маңызды рөл атқаратыны көр­ сетілген. Зерттеуде әртүрлі тәлімгерлік модельдері мен олардың психологиялық нәтижелері, соның ішінде стрессті азайту, кәсіби жеке басын дамыту және төзімділікті арттыру талданады және ағылшын тілін оқыту контекстіне тән мәселелер қарастырылады. Нәтижелер жоғары сапалы тәлімгерлік пен психологиялық әлауқаттың жақсаруы, кадрлардың ауысуының азаюы және жаңадан бастаған мұғалімдер арасында тұрақты кәсіби өсу арасындағы тығыз байланысты көрсетеді. Мақала білім беру мекемелеріне арналған практикалық ұсыныстармен аяқталады, онда педагогикалық құзыреттіліктерді дамытуға және жаңадан бастаған ағылшын тілі мұғалімдерінің психоәлеуметтік қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған құрылымдық және контекстке сезімтал тәлімгерлік бағдарламаларын енгізудің маңыздылығы атап өтіледі.

1. Carver-Thomas D., Darling-Hammond L. Teacher turnover: why it matters and what we can do about it. Learning Policy Institute, 2017. URL: https://learningpolicyinstitute.org/product/teacher-turnover

2. Greenier V., Derakhshan A., Fathi J. Emotion regulation and psychological well-being in teacher work engagement: a case of British and Iranian English language teachers // System, 2021, vol. 97, Article 102446. DOI: 10.1016/j.system.2020.102446

3. Mercer S., Gregersen T. Teacher wellbeing. Oxford University Press, 2020. URL: https://global.oup.com/academic/product/teacher-wellbeing-9780190065447

4. Eby L.T., Allen T.D., Hoffman B.J., Baranik L.E., Sauer J.B., Baldwin S., Morrison M.A., Kinkade K. M., Maher C.P., Curtis S., Evans S.C. An interdisciplinary meta-analysis of the potential antecedents, correlates, and consequences of protégé perceptions of mentoring // Psychological Bulletin. 2013, vol. 139, no. 2, pp. 441–476. URL: https://doi.org/10.1037/a0029279

5. Ingersoll R.M., Strong M. The impact of induction and mentoring programs for beginning teachers: A critical review of the research // Review of Educational Research. 2011, vol. 81, no. 2, pp. 201–233. DOI:10.3102/0034654311403323

6. Jin P. The transformative power of mentorship on novice teacher success: a recent systematic literature review (2022–2024) // International Journal of Evaluation and Research in Education. 2025, vol. 14, no. 4. URL: https://ijere.iaescore.com/index.php/IJERE/article/view/24521

7. Johnson S.M., Kraft M.A., Papay J.P. How context matters in high-need schools: The effects of teachers’ working conditions on their professional satisfaction and their students’ achievement // Teachers College Record. 2012, vol. 114, no. 10, pp. 1–39. URL: https://www.tcrecord.org/Content.asp?ContentId=16624

8. Maslach C. Burned-out // Human Behavior. 1976, vol. 5, no. 9, pp. 16–22. URL: https://www.researchgate.net/publication/277816278_Burned-out

9. Vygotsky L.S. Mind in society: the development of higher psychological processes. Harvard University Press. 1978. URL: https://www.hup.harvard.edu/books/9780674576292

10. Glazerman S., Isenberg E., Dolfin S., Bleeker M., Johnson A., Grider M., Jacobus M. Impacts of comprehensive teacher induction: final results from a randomized controlled study (NCEE 2010–4028). National Center for Education Evaluation and Regional Assistance, 2010. URL: https://ies.ed.gov/ncee/pubs/20104028/

11. Kutsyuruba B., Godden L., Bosica J. The impact of mentoring on the Canadian early career teachers’ well-being // International Journal of Mentoring and Coaching in Education. 2019, vol. 8, no. 4, pp. 285–309. DOI: 10.1108/IJMCE-02-2019-0035

12. Mathur S.R., Gehrke R., Kim S.H. Impact of a teacher mentorship program on mentors’ and mentees’ perceptions of classroom practices and the mentoring experience // Assessment for Effective Intervention. 2017, vol. 38, no. 3, pp. 191–201. DOI: 10.1177/1534508416650453

13. Wiens P.D., Hessberg K., LoCasale-Crouch J., DeCoster J. The role of the mentor in supporting new teachers: associations with self-efficacy, reflection, and quality // Mentoring & tutoring: partnership in learning. 2016, vol. 21, no. 1, pp. 20–38. DOI: 10.1080/13611267.2013.827830

14. Orland-Barak L., Wang J. Teacher mentoring in service of preservice teachers’ learning to teach: conceptual bases, characteristics, and challenges for teacher education reform // Journal of teacher education. 2020, vol. 72, no. 1, pp. 86–99. DOI: 10.1177/0022487119894230

15. Ismail S.M., Patra I. Language teacher psychological well-being: an insight into the impacts of emotion regulation, reflective teaching, self-efficacy, and identity in an EFL context // Asian-Pacific journal of second and foreign language education. 2023. Article 44. DOI: 10.1186/s40862-023-00214-9

16. Courtney A., et al. Change happens at the speed of trust: context-attentive mentoring for early career teachers // Teaching and teacher education. 2024, vol. 147, аrticle 104500. URL: https://doi.org/10.1016/j.tate.2024.104817

17. Kram K.E. Mentoring at work: developmental relationships in organizational life. University Press of America, 1988. URL: https://psycnet.apa.org/record/1989-98164-000

18. Schäfer L. What makes a good mentor of in-service teacher education? A systematic review of mentoring competence from a transformative learning perspective // Teaching and teacher education. 2024, vol. 148, article 104641. DOI: 10.1016/j.tate.2024.104641

19. Smith T.M., Ingersoll R.M. What are the effects of induction and mentoring on beginning teacher turnover? // American educational research journal. 2004, vol. 41, no. 3, pp. 681–714. DOI: 10.3102/00028312041003681