Қазақ тілін оқытудағы жасанды интеллект бағдарламаларын қолданудың психология-педагогикалық ерекшеліктері

Мақалада жоғары оқу орындарында қазақ тілін оқыту үдерісіне жасанды интеллект (AI) технологияларын енгізудің педагогикалық ерекшеліктері қарастырылған. Жасанды интеллект жекелендіру, деректерге негіз­ делген кері байланыс және оқушылардың цифрлық ортаға қатысуын арттыру арқылы тілдік білім берудің тиімділігін арттыру құралы ретінде қарастырылады. Авторлар сараланған оқытуды, қалыптастырушы баға­ лауды және мұғалім мен оқушы арасындағы интерактивті байланысты қолдау үшін Жасанды интеллектіге негізделген платформалардың дидактикалық әлеуетін талдайды. KazakhTTS, KazNERD, Speech Lab және KSC2 сияқты ұлттық цифрлық ресурстарға ерекше назар аударылады, олар сөйлеуді синтездеуге, сөйлеу мен мәтінді автоматты түрде тануға, сондай-ақ қазақ тілінде атауды тануға мүмкіндік береді. Олардың тыңдау, сөйлеу, оқу және жазу дағдыларын дамытудағы мүмкін болатын қосымшалары талқыланады. Сонымен қатар, мақалада қазақ тіліндегі мазмұнның шектеулілігі, мұғалімдер арасындағы цифрлық құзыреттіліктің бір­ келкі еместігі, инфрақұрылымдық шектеулер, академиялық адалдық пен деректер қауіпсіздігіне байланысты тәуекелдер сияқты негізгі мәселелер көрсетілген. Зерттеу нәтижесінде авторлар қазақ тілін оқытуда жасанды интеллектіні тиімді пайдалану технологиялық құралдарды педагогикалық дизайнмен, мұғалімдерді даяр­ лаумен және ұлттық тіл саясатымен үйлестіруді, сондай-ақ қазақ тіліндегі цифрлық экожүйелер мен стартап жобаларды мемлекеттік қолдауды қажет етеді деген қорытындыға келді.

1. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Әділетті мемлекет. Біртұтас ұлт. Берекелі қоғам» атты Қазақстан халқына Жолдауы. – 2022. URL: https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halkyna-zholdauy-181416 (өтініш берілген күн: 01.11.2025)

2. Tan Х., Gary Cheng G., Ling Н. Artificial intelligence in teaching and teacher professional development: а systematic review // Computers and Education: Artificial Intelligence. 2024. Vol. 8. DOI: https://doi.org/10.1016/j.caeai.2024.100355

3. Portilla J., Cedeño J., Jácome G., Gallegos L. Systematic Review: аrtificial Intelligence (AI) in Education 4.0 // Journal of Educators Online. 2025. Vol. 22(3). Р.13. DOI: https://doi.org/10.9743/JEO.2025.22.3.13

4. Aljemely Y. Challenges and best practices in training teachers to utilize artificial intelligence: a systematic review // Frontiers in Education. 2024. Vol. 9. DOI: https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1470853

5. Kumari А. The Role of Artificial Intelligence in Teacher Training: еnhancing Pedagogical Effectiveness // Journal of Marketing & Social Research. 2025. Vol. 2(5). Р. 116–122. DOI: https://doi.org/10.61336/jmsr/25-05-13

6. Luckin R. Machine learning and human intelligence: the future of education for the 21st century. UCL Institute of Education Press, 2018. 167 р.

7. Holmes W., Bialik M., Fadel C. Artificial intelligence in education: рromises and implications for teaching and learning // Center for Curriculum Redesign, 2019. 39 р. ISBN: 978-1794293700

8. Selwyn N. Should robots replace teachers? AI and the future of education. Polity Press, 2019. 160 р. ISBN: 9781509528981

9. Асылбеков Б.А. Персонализированный подход в обучении: возможности искусственного интеллекта // Вестник педагогических наук. – 2020. – Т. 32. – № 4. – С. 12.

10. Асқарқызы С., Жунусбекова А. ХХІ ғасырдың жасанды интеллектісі білім беру жүйесінде: SWOT-талдау // Педагогикалық ғылымдар сериясы. – 2024. – № 2(79). – 26–35 бб. DOI: https://doi.org/10.26577/JES2024790203

11. ISSAI Institute. KazakhTTS деректер жиынтығы. URL: https://issai.nu.edu.kz/kk/tts2-kaz/ (өтініш берілген күн: 01.11.2025)

12. ISSAI Institute. KazakhTTS2 деректер жиынтығы. URL: https://issai.nu.edu.kz/kk/tts2-kaz/ (өтініш берілген күн: 01.11.2025)

13. «Тіл-Қазына» және Speech Lab ынтымақтастығы. URL: https://tilmedia.kz/kk/info/1189 (өтініш берілген күн: 01.11.2025)

14. ISSAI Institute. KazNERD жобасы. URL: https://issai.nu.edu.kz/ru/kaznerd-rus/ (өтініш берілген күн: 01.11.2025)

15. ISSAI Institute. Қазақ тілі корпусы (KSC2). URL: https://issai.nu.edu.kz/kk/қазақ-тілі-корпусы/ (өтініш берілген күн: 01.11.2025)