Тұлғалық құндылықтар мен проэкологиялық мінез-құлықтың өзара байланысын зерттеуге арналған пилоттық зерттеу

Бұл пилоттық зерттеу ересек адамдардың тұлғалық құндылықтары мен проэкологиялық мінез-құлқы ара­сындағы байланысты анықтауға бағытталған. Тақырыптың өзектілігі экологиялық мәселелердің адамды жауапты әрекетке итермелейтін психологиялық факторларды түсінуді талап етуімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – күнделікті өмірде экологиялық әдеттерді сақтауға дайындық қандай құндылықтармен байланысты екенін айқындау. Зерттеудің негізгі идеясы тұлғалық құндылықтар адамның мінез-құлқына әсер етуі мүмкін тұрақты ішкі бағдарлар болып табылатынында. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы экологиялық мінезқұл­қының ықтимал предикторлары ретінде тұлғалық құндылықтардың рөлін нақтылаумен байланысты. Практикалық маңыздылығы – нәтижелерді экологиялық мәдениетті дамытуға бағытталған білім беру бағ­ дар­ламаларында және жобаларда қолдану мүмкіндігі. Зерттеу әдіснамасы онлайн-сауалнамадан тұрды. Ш. Шварцтың құндылықтар сауалнамасы және проэкологиялық мінез-құлқының бағалау шкалалары пайда­ ланылды. Мәліметтер корреляциялық талдау әдісімен өңделді. Нәтижелер универсализм, жауапкершілік және өзгелерге көмектесуге бағытталу сияқты жекелеген құндылықтардың экологиялық әрекеттермен статис­ тикалық тұрғыдан мәнді байланысы бар екенін көрсетті. Жасалған қорытындылар құндылықтық бағдарлар­ дың экологиялық жауапты мінез-құлықтың маңызды психологиялық негізі бола алатынын растайды.

1. Schwartz S.H. Universal human values: theory, measurement, and applications // Psicologia Politica. 2012, no. 35, pp. 1–26.

2. Ajzen I. The Theory of Planned Behavior Frequently Asked Questions Human Behavior and Emerging Technologies. 1991, vol. 50, pp. 179–211.

3. Clayton S., Myers G. Conservation psychology: understanding and promoting human care for nature. Wiley-Blackwell, 2015. 288 p.

4. Stern P.C., Dietz T., Guagnano G.A. The new ecological paradigm in social-psychological context // Environment and Behavior. 1999, vol. 31, no. 6, pp. 425–451.

5. Кряж И.В. Психология смысловой регуляции экологически релевантного поведения: дис. ... д-ра психол. наук. – Харьков, 2013. – 435 с.

6. Кряж И.В. Роль экологической позиции личности в регуляции экологически значимых действий // Актуальш проблеми психологи: Збiрник наукових праць Iнституту психологи iменi Г.С. Костюка НАПН Украши. – Житомир, 2013. – Т. VII. Еколопчна психолопя. – Вып. 33. – С. 268–277.