ОРТА ЖАСТАҒЫ ЕР АДАМДАРДА БАҚЫЛАУ ЛОКУС ЖӘНЕ КОПИНГ- СТРАТЕГИЯЛАРЫНЫҢ САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУЫ

Аддиктивті мінез-құлық танытатын орта жастағы ерлер үшін бұл сипаттамалар өзін-өзі реттеу қабілетін, күйзеліске төзімділікті және психоәлеуметтік бейімделудің тиімділігін айқындайды. Қазіргі зерттеулерде қойылып отырған негізгі сұрақтардың бірі – копинг-стратегияларын таңдау тәуелділіктің тұрақтануына да, одан шығуға да қалай әсер етеді? Осы мақаланың мақсаты – әртүрлі аддиктивті мінез-құлық түрлеріне ие тұлғаларда бақылау локусы және копинг-стратегияларын қарастыратын теориялық және эмпирикалық зерттеулерге жүйелі шолу жасау. Жұмыстың ғылыми маңыздылығы – қазіргі деректерді жалпылау мен интерпретациялау арқылы Қазақстандағы орта жастағы ер адамдарды қамтитын келешектегі эмпирикалық зерттеулерге негіз қалайды. Бақылау локусы және копинг-стратегияларының өзара байланысын талдау тек теориялық тұрғыдан ғана емес, сонымен қатар практикалық тұрғыдан да маңызды. Зерттеу нәтижелері түрлі тәуелділік формаларынан зардап шегетін адамдарға арналған психологиялық көмек бағдарламаларын әзірлеу мен жетілдіруге ықпал ете алады. Мақалада ғылыми әдебиетті теориялық тұрғыдан талдау, жүйелеу және сыни интерпретация әдісі қолданылды. Зерттеу нәтижесінде аддиктивті тұлғаларда бақылау локусы және копинг-стратегияларының тығыз байланысы анықталды. Терапиялық араласуларды жоспарлау кезінде жас ерекшеліктері мен гендерлік факторларды ескеру қажеттілігі негізделді. Зерттеудің құндылығы – аддикциясы бар ер адамдардағы бақылау локусы және копинг-стратегияларын таңдаудың өзара байланысын тереңірек зерттеу. 

1. Бурцев А.О., Козырь М.С., Скворцова Д.А. Взаимосвязь самоотношения и копинг-стратегий у наркозависимых // Прикладная юридическая психология. – 2021. – № 1. – С. 46–57.

2. Попова Т.А., Пепеляева И.М. Взаимосвязь субъективного благополучия, копинг-стратегий и личностных черт людей с аддиктивным поведением // Проблемы психологического благополучия. – 2023. – № 1. – С. 7–12.

3. Буйносова П.А. Личностные особенности механизмов адаптации у лиц с химическими зависимостями // Шаг в науку. – 2022. – № 3. – С. 87–90.

4. Мазурова Л.В. Особенности психологической защиты и копинг-стратегий у женщин с алкогольной зависимостью и созависимостью: автореф. дис. … канд. психол. наук. – Томск, 2009. – 24 с.

5. Карпухин В.В. Индивидуально-психологические характеристики и копинг-стратегии лиц с химической зависимостью // Молодой ученый. – 2023. – № 20(467). – С. 411–413.

6. Колпаков Я.В., Ялтонский В.М. Особенности клинико-психологического сопровождения женщин, зависимых от алкоголя, с разной мотивацией к лечению на этапе реабилитации // Аддиктивное поведение: профилактика и реабилитация. – 2024. – № 2. – С. 95–100.

7. Милликен Р. Танцевально-двигательная терапия химической зависимости // Психологический журнал. – 2005. – № 1. – С. 309–317.

8. Видерман Н.С. Медико-психологические характеристики копинг-поведения больных с зависимостью от алкоголя: дис. … канд. психол. наук. – Москва, 2005. – 180 с.

9. Герасимова И.Ю. Копинг-стратегии и аффективная регуляция у наркозависимых // Современная психология. – 2022. – № 4. – С. 112–117.

10. Setiawan A., et al. Coping Mechanisms Utilized by Individuals With Drug Addiction: A Qualitative Meta-Synthesis // Frontiers in Psychology. 2024, no.15, рр. 1–12.

11. Плотникова А.С., Мурашова Е.В. Локус контроля и механизмы психологической защиты у мужчин с зависимостями // Вестник практической психологии. – 2023. – № 2. – С. 50–56.

12. Роттер Дж. Теория социального научения и локус контроля / Пер. с англ. – М.: Аспект Пресс, 2002.

13. Лазарус Р., Фолкман С. Стресс, оценка и совладание. – СПб.: Питер, 2000. 14 Франкл В. Человек в поисках смысла. – М.: Прогресс, 1990.

14. Масалкин Л.А. Психологические особенности локуса контроля у зависимых пациентов // Вестник клинической психологии. – 2021. – № 3. – С. 112–117.

15. Леонтьев Д.А. Локус контроля: личностный ресурс и угроза субъективности // Вопросы психологии. – 2020. – № 6. – С. 102–108.