ӨМІРМӘНДІК ҚҰНДЫЛЫҚТАРДЫҢ МАЗМҰНДЫҚ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН РЕТТЕУШІ ҚЫЗМЕТІ

Мақалада тұлғаның құндылықтық саласының негізгі ұғымдарына теориялық талдау жасалады: құндылықтар, құндылықтық бағдарлар, бағыттылық, ұстанымдар, тұлғалық және өмірмәндік құндылықтар. Ерекше назар өмірмәндік құндылықтарға аударылады, олар адамның құндылықтық жүйесінің дамуының жоғарғы деңгейі ретінде қарастырылады. Олар тұлғалық маңызға ие, жеке мәнмен толығып, тұлғаның дүниетанымдық ұстанымының негізін құрайды. Жұмыста олардың мазмұндық қырлары, қызмет ету ерекшеліктері және өмірлік әрекетті ұйымдастырудағы рөлі ашылады. Өмірмәндік құндылықтар мотивациялық, реттеушілік және ұйымдастырушылық факторлар ретінде өмір жолының бағытын айқындайды және ішкі ұстанымдар мен сыртқы жағдайлардың үйлесімділігін қамтамасыз етеді. Олардың субъективті сезінуі мен өмір мәнін қалыптастыруға ықпалы ерекше атап өтіледі, бұл оларды адамның ішкі әлемінің орталық элементіне айналдырады. Өмірмәндік құндылықтардың өзін-өзі анықтау, тұлғалық өсу және әлеуметтік бейімделу үдерістерімен байланысы қарастырылады. Осылайша, өмірмәндік құндылықтар тұлғаның дамуының тұтастығын, тұрақтылығын және динамикасын қамтамасыз ететін сана құрылымының жүйеқұраушы компоненті ретінде түсіндіріледі. 

1. Ананьев Б.Г. Человек как предмет познания. – СПб.: Питер, 2001. – 288 с.

2. Зотова О.И., Бобнева М.И. Ценностные ориентации и механизм социальной регуляции поведения // Методологические проблемы социальной психологии. – М.: Наука, 1975. – 247 с.

3. Здравомыслов А.Г. Потребности. Интересы. Ценности. – М.: Политиздат, 1986. – 223 с.

4. Ядов В.А. Саморегуляция и прогнозирование социального поведения личности. – Л.: ЛГУ, 1979. – 264 с.

5. Воронин В.М., Ицкович М.М. Понимание и ценности (норма и патология). Монография. – Екатеринбург: Издательский дом «Ажур», 2018. – 306 с.

6. Мусек Я. Система ценностей посткоммунистической Европы в переходный период // Иностранная психология. – 1997. – № 8. – С. 17–22.

7. Леонтьев Д.А. Психология смысла: природа, строение и динамика смысловой реальности. – М.: Смысл, 2003. – 487 с.

8. Абульханова-Славская К.А. Психология и сознание личности (проблемы методологии, теории и исследования реальной личности): избранные психологические труды. – М.: Изд-во МПСИ; Воронеж: НПО «МОДЭК», 1999. – 224 с.

9. Леонтьев А. Н. Деятельность. Сознание. Личность. М.: Смысл; Академия, 2005. – 352 с.

10. Братусь Б.С. Личностные смыслы по А.Н. Леонтьеву и проблема вертикали сознания // Традиции и перспективы деятельностного подхода в психологии: школа А.Н. Леонтьева. – М.: Смысл, 1999. – С. 284–298.

11. Серый А.В. Система личностных смыслов: структура, функции, динамика. – Кемерово: Кузбассвузиздат, 2004. – 272 с.

12. Сержантов В.Ф. Человек, его природа и смысл бытия. – М., 1990. – 360 с.

13. Франкл В. Человек в поисках смысла. Сборник. – М.: Прогресс, 1990. – 368 с.

14. Баева Л.В. Ценностные основания индивидуального бытия: опыт экзистенциальной аксиологии. Монография. – М.: Прометей; МПГУ, 2003. – 240 с.

15. Маслоу А. Мотивация и личность. – 3-е изд. – СПб.: Питер, 2008. – 352 с.

16. Schwartz S.H., Bilsky W. Toward a theory of the universal structure and content of values: еxtensions and cross-cultural replications // Journal of Personality and Social Psychology. 1990. Vol. 58. Р. 124–130.